و در آن ناحيه قريهء . . . صحان كه اكنون كمال معمورى دارد و در تحت آن عمارت توتياى هندى بسيار ريخته است و . . . معلوم نيست . برخى مورخين گفته‌اند كه آن اساطين از عمارت دار الامارهء هماى بنت بهمن است . [ در صور ] اقاليم آورده‌اند كه آن ستونها از مسجدى است كه سليمان - على نبينا عليه السلام - در اصطخر بنا فرموده . . . و به فرمودهء عفاريت و شياطين و اجنه به حكم « يَعْمَلُونَ لَهُ ما يَشاءُ « 1 » مِنْ مَحارِيبَ وَ تَماثِيلَ وَ جِفانٍ كَالْجَوابِ وَ قُدُورٍ راسِياتٍ » . . . مختلفه و هياكل متنوعه ساخته و پرداخته‌اند . و به موّادى « غُدُوُّها شَهْرٌ وَ رَواحُها شَهْرٌ » آن حضرت نماز بامداد را در بعلبك شام و شام را در اصطخر [ 5 ب ] گزاردى و پيوسته تختگاه خزاين شاهان ايران در اصطخر بودى ، چنانچه حكيم فردوسى طوسى اشعارى در آن باب نموده است . سه در گنبدان « 2 » و صطخر گزين * بود جاى شاهان ايران زمين گويند دخمه و مقابر كيومرث و طهمورت و هوشنگ در اصطخر است و بعضى در شيراز گفته‌اند . و در بعضى رساتيق آنجا به روايت صاحب نزهت القلوب نوعى سيب شيرين است « 3 » كه قطرش به قدر دو شبر باشد ، و نوعى سيب ديگر نيز آنجا به عمل آيد كه يك نيمه ترش و نيمهء ديگر شيرين . ولايات بخش فارس و توابع چون اردشير خوره و دارابجرد و شاپورخوره و قبادخوره . اين بلاد را از جملهء اقليم پنجم شمرده‌اند و از اين خوره‌ها چندين بلاد و قراء منشعب مىشود [ و ] تا عراق عجم و خوزستان منتهى مىگردد و لرستان و شبنكاره و بحر فارس را مقارب دارد . [ بسابور ] يكى از آنها بسابور است در كازرون « 4 » . طولش از جزاير خالدات « بج » و عرض

--> ( 1 ) . اصل : يفعلون ما يشاء . ( 2 ) . كذا ( اين شعر در شاهنامه نيست ) . ( 3 ) . اصل : فرما شد ( تصحيح بر اساس نزهة القلوب ) . ( 4 ) . اصل : كازرفن .